Wat vertel je over doodgaan? – Aan je kind met autisme –

Twee jaar geleden was het de eerste keer dat onze zoon met autisme een mens overleden zag.

Hij had zijn opa al weten sterven toen was hij nog heel klein, hij had onze twee poezen al weten sterven, en was er steeds mee geweest naar de dierenarts.

Bij één van de poezen hebben we ‘een spuitje ‘moeten geven, bij de andere – ons Florijn – niet, deze was aan een natuurlijke dood gestorven.Hij heeft ook twee onzichtbare – zus en broer – dat weet hij ook.Hij weet dus al wel iets over de dood in zijn jong leven.

Maar hoe gaan we er mee om?

Toen opa stierf was hij nog te klein, maar soms neemt mijn man nog de foto van zijn vader en gaat hij aan het vertellen.

  • opa is naar de sterretjes
  • hij is gestorven
  • wat weet jij nog over opa?
  • wat weten wij nog over opa?
  • je beer die op je kamer staat die heb je gekregen van opa
  • gaan we hem nog eens een knuffel geven?

Langer dan 10 minuten met een 7 jarige hebben we het niet over opa die hij niet echt heeft mogen leren kennen.

Toen onze eerste poes stierf toen hebben we hem meegenomen van a tot z. Ik heb hem mee betrokken in wat ik benoemde – een zeer normaal levensproces – van elk dier ook dat van de mens. Ik vertelde wel aan de dierenarts dat hij goed moest uitleggen waarom we bij daar waren met ons ‘flora’ en dat heeft hij perfect gedaan voor ons en onze zoon.

Onze zoon heeft daar veel van onthouden blijkbaar …Toen we met onze andere poes ‘florijn’, die aan een natuurlijk dood is gestorven, ook bij de dierenarts kwamen om hem te laten verassen, hebben we opnieuw gevraagd – ik kan dat ondertussen al zo goed van de mensen zelf die vragen te stellen dat het antwoord duidelijk is voor onze zoon – waarom – waarvoor – wat en hoe en wat is de uitkomst – waarvoor we met onze andere poes ook naar de dierenarts zijn gereden.

Hij heeft toen zo mooi gezien hoe mensen met een poes die dood was omgingen en hij heeft op zijn eigen tempo afscheid kunnen nemen van ‘ons Florijn’, dat wij allemaal als volwassen mensen erop stonden te kijken.

*onze zoon heeft hoog functionerend autisme.

Wat heb ik dus gedaan bij de poezen;

  • een korte zeer realistische fysiologische beschrijving gegeven over waarom we doodgaan.
  • wat doodgaan is
  • dat we een dokter nodig hebben als we doodgaan en als we zijn gestorven
  • dat dit bij het leven hoort

Maar toen we twee jaar geleden op bezoek waren bij mijn schoonbroer, zag ik wat ik zag, maar je wil dat natuurlijk niet geloven dat het zo snel kan gebeuren…Toen gebeurde er iets met onze zoon van bijna 5 vanachter in de auto vanuit het niets

  • mama als M er niet meer is dan ga ik hem heel erg missen want het was mijn vriend

waarom zeg je dat schatje?

  • ik weet het niet maar ik voel het in mijn hartje…

Toen we net thuis kwamen van die rit, met vele luchtballonnen in de prachtige avond lucht ging de telefoon en heeft hij mama zien huilen, daar is hij zo sereen mee omgegaan en heeft gezegd – mama iedereen gaat door, zijn hartje is gestopt – (ja, idd…)

Vanaf dat moment heb ik als autistische mama besloten om hem mee te nemen in alles waar we hem mee naartoe konden nemen.

Wat dan heel belangrijk is om heel realistisch te blijven, en echt alles op te noemen wat er kan gebeuren op dit moment. Ook emoties die erbij komen kijken en ook benoemen hoe iemand anders ‘ermee kan omgaan’.

Wat een vriend me wel aanraden is om hem ‘iets te laten mee geven, of nog te laten zien’. Zo had ik onze 5 jarige zoon gevraagd wat hij nog graag aan M zou laten zien, ook al wist hij dat M niet meer kon zien, onze zoon ging aan de slag met dat wij hij M nog nooit had laten zien – hij ving een sprinkhaan – zie mama zie je die mooi rood streepje – dat was al voldoende, ook al wist hij dat M heel stil ging liggen en niet meer bewoog.

Ik zei hem wel dat hij ten alle tijden mocht aangeven dat hij ‘er genoeg van had met afgesproken zinnen – mama ik ga nu naar buiten – of dat hij ten alle tijden bij mij op de schoot mocht kruipen als hij daar zin voor had.Dat hebben we ook afgesproken met de familie, en zo is het ook gebeurd. Bij de begroeting waren wij eerste en dus ook als eerste weg. Niemand die daar iets heeft over gezegd.

Zelfs de begrafenis ondernemer en de ceremonie meesters waren op de hoogte.

Ik ben in die perioden wel bewust geweest van zijn emoties en van zijn vragen, ja wij hebben zelf info op gezocht omdat hij moest weten waar de kist bleef en hoe de assen in de urne terecht zouden komen…

Maar dit is persoonlijk.

Dit is toch belangrijk om een goed rouwproces te kunnen starten – ook bij kinderen met een beperking! –

  • neem de tijd om fysiek afscheid te nemen – als dat niet kan in de realiteit, dan kan dat via een beeld zoals hij/zij de persoon ik kwestie op het laats heeft gekend/ gezien.
  • vertel wat jij als mama en papa voelt – je gevoelens wegstoppen is een open mapje creëren en laten openstaan –
  • ga na wat je kind allemaal beleefd – dit hoeft niet alleen in woorden te zijn, kan ook in tekeningen, of in zijn spel zichtbaar worden. Of zelf in de dromen naar boven komen.
  • maak tijd om naar je kind te luisteren – probeer de tijd niet altijd in te vullen met uw beleving en oordeel van het geheel, laat het kind zelf ‘op verhaal komen’.
  • sluit af met een ritueel dat jullie samen hebben bedacht – dit ritueel kan wel heel belangrijk worden voor heel het leven, want bij elk overlijden in het leven ga je even terug denken aan alle overlijdens die je al hebt mee gemaakt, van huisdier tot mens. Wanneer je dan een ritueel inlast dat vanuit jullie allemaal komt krijgt ‘dood gaan en sterven een soort houvast – en kan iemand met autisme het mapje sluiten –
  • blijf realistisch! – wat is ‘hij/zij is naar de sterretjes ‘ als je kind er geen ‘beeld bij kan vormen? Wat is ‘over de regenboogbrug ‘ ? als je kind er geen beeld bij kan vormen? Let op voor beeldspraak zo kan er nog steeds een verwarring ontstaan en blijven – de mapjes – openstaan.

En vooral!

Het leven gaat verder!

Onze zoon zei tegen mij als we terug reden van de dienst – mama en nu is het terug vakantie hé ! zo simpel zijn de dingen.

En zo is het leven ook.

Dat inplannen voor uw kind met autisme is dus ook belangrijk.

Wat is dus belangrijk?

  • geef zoveel als nodig de juiste informatie
  • betrek hem bij elke fase, als het niet in de praktijk kan dan wel in beeld
  • laat hem/zij iets meegeven wat van hem/zij is
  • zeg duidelijk welke stappen er volgen
  • vertel wat je voelt! en zeg dat andere het anders benaderen
  • communiceer naar de betrokken diensten hoe jij het gaat aanpakken – ik kan eerder weg gaan als, omdat… –
  • geef invulling aan het verhaal van je kinderen
  • installeer een ritueel
  • let op met beeld taal
  • het leven gaat verder

*noot – beeldtaal – wij gebruiken – hij is naar de sterretjes – maar hebben een boek over de planeten en een sterrenkaart in huis, we hebben ook een telescoop en als hij het vraagt dan kijken we naar de maan, de sterren en de planeten door de telescoop.

Dit is onze manier van leven, en dat is dus wel heel persoonlijk… – hij tekende ‘opa’ op Saturnus – ja dan weet je het natuurlijk, knipoog –

*ik heb het niet over foto’s, omdat wij hier geen enkele foto in huis hebben staan.

Dat is voor iedereen persoonlijk natuurlijk.*probeer niet te veel ‘uit boekjes’ te halen, omdat iedereen op zich zelf gaat afscheid nemen, een boekje is geen stilte tijd vulling, een boekje is aanwezig als het er vragen zijn maar is geen invulling van lege tijd…

voor mensen die dit lezen in moeilijke tijden – innige deelneming –

met liefde voor het leven geschreven – Ilma Rosewood.

Advertenties

gelachen met mezelf!

ja ja ik heb eens goed gelachen met mezelf deze morgen, ik die mezelf helemaal kan vergeten wanneer ik met iets bezig ben dat ik graag doe en er mezelf helemaal in kan verliezen…

dus ik jawel gisteren verder gedaan met grondlagen en de canvassen in een kleur zetten…

de kleuren van de 5 elementen, de chakra’s, de kleuren van mijn labyrint, want dat gaat het worden, mijn labyrint, een werk van lange adem, wanneer ik zin heb ga ik eraan werken…

ik ben ook eens op de weegschaal gaan staan en heb daarna meteen ‘Leentje’ gecontacteerd voor een afspraak, al weet ik heel goed wat ik heb gedaan hoor, te veel, zonder grens, wel gecompenseerd door fruit en groenten en het vlees eten sterk verminderd maar ik die echt moest lachen vanop de weegschaal vandaag met een onderrug die stram is en zeurend laat weten dat het er gisteren toch wat ….

van mij mogen ze echt zeggen dat ik ‘ living-life-to-the-fullest’ op geheel mijn eigen manier, ik die er nu echt mee kan lachen omdat we gisteren ook afscheid hebben moeten nemen van een vrouw die maar iets over halverwege was …

een vrouw die 1 jaar ouder was dan mijn man…

dan sta je weer eens stil hoeveel waarde je leven heeft, een leven waarin jij alleen maar de betekenis aan kan geven die jij eraan wenst te geven.

ja hoor ook ik ken de diepste dalen, ik ken mijn gekkigheden, gebreken en mijn schommelingen, mijn twijfels en mijn perfectionisme, mijn futiliteiten en mijn grenzen die steeds duidelijker worden met ouder te worden.

mijn lichaam geeft aan wat goed is en wat niet, mijn intuïtie geeft aan wat goed is en wat niet, mijn innerlijke rijkdom en kennis geven me de richtingen aan waar gaan en waar stappen en ja zelfs ook stoppen…

mijn dromen geven de diepte van mijn ziel aan, mijn ziel geeft me de zon in de liefde van het leven, en mijn omgeving geven me het leven dat zichtbaar is en waarin ik beweeg, mezelf leer kennen en waarin ik kan leven…

je gaat nadenken over de essentie van het leven, je gaat meer kwaliteit installeren voor je leven, je gaat de kwantiteit minder en minder toelaten in het leven, je gaat de mensen omarmen, misschien wel iets te stevig vastpakken om hen te verwelkomen in het leven van elke dag, je zit in mijn hart, ik geef je de liefde van het leven door…

straks ga ik met rode armen en een krakkemikkige rug, paars en grasgroen kopen om de 5 elementen in mijn boek en mijn levenskunst te verwerken, ga ik groenten en brood halen, om straks mijn en ons leven te omarmen en te zeggen…

laten we leven!

dat is waar ik betekenis aan geef! LEEF !

*@ Bie tot in het leven van toen en nu… vaarwel in de liefde van boven en hier, ik stuur je liefde van hier naar daar…

@ Sander mijn therapeut, je bent nog steeds bij mij, dankjewel voor deze mooie ontmoeting, ik geniet nog steeds na, en LEEF lieve Sander… knipoog –