Wat vertel je over doodgaan? – Aan je kind met autisme –

Twee jaar geleden was het de eerste keer dat onze zoon met autisme een mens overleden zag.

Hij had zijn opa al weten sterven toen was hij nog heel klein, hij had onze twee poezen al weten sterven, en was er steeds mee geweest naar de dierenarts.

Bij één van de poezen hebben we ‘een spuitje ‘moeten geven, bij de andere – ons Florijn – niet, deze was aan een natuurlijke dood gestorven.Hij heeft ook twee onzichtbare – zus en broer – dat weet hij ook.Hij weet dus al wel iets over de dood in zijn jong leven.

Maar hoe gaan we er mee om?

Toen opa stierf was hij nog te klein, maar soms neemt mijn man nog de foto van zijn vader en gaat hij aan het vertellen.

  • opa is naar de sterretjes
  • hij is gestorven
  • wat weet jij nog over opa?
  • wat weten wij nog over opa?
  • je beer die op je kamer staat die heb je gekregen van opa
  • gaan we hem nog eens een knuffel geven?

Langer dan 10 minuten met een 7 jarige hebben we het niet over opa die hij niet echt heeft mogen leren kennen.

Toen onze eerste poes stierf toen hebben we hem meegenomen van a tot z. Ik heb hem mee betrokken in wat ik benoemde – een zeer normaal levensproces – van elk dier ook dat van de mens. Ik vertelde wel aan de dierenarts dat hij goed moest uitleggen waarom we bij daar waren met ons ‘flora’ en dat heeft hij perfect gedaan voor ons en onze zoon.

Onze zoon heeft daar veel van onthouden blijkbaar …Toen we met onze andere poes ‘florijn’, die aan een natuurlijk dood is gestorven, ook bij de dierenarts kwamen om hem te laten verassen, hebben we opnieuw gevraagd – ik kan dat ondertussen al zo goed van de mensen zelf die vragen te stellen dat het antwoord duidelijk is voor onze zoon – waarom – waarvoor – wat en hoe en wat is de uitkomst – waarvoor we met onze andere poes ook naar de dierenarts zijn gereden.

Hij heeft toen zo mooi gezien hoe mensen met een poes die dood was omgingen en hij heeft op zijn eigen tempo afscheid kunnen nemen van ‘ons Florijn’, dat wij allemaal als volwassen mensen erop stonden te kijken.

*onze zoon heeft hoog functionerend autisme.

Wat heb ik dus gedaan bij de poezen;

  • een korte zeer realistische fysiologische beschrijving gegeven over waarom we doodgaan.
  • wat doodgaan is
  • dat we een dokter nodig hebben als we doodgaan en als we zijn gestorven
  • dat dit bij het leven hoort

Maar toen we twee jaar geleden op bezoek waren bij mijn schoonbroer, zag ik wat ik zag, maar je wil dat natuurlijk niet geloven dat het zo snel kan gebeuren…Toen gebeurde er iets met onze zoon van bijna 5 vanachter in de auto vanuit het niets

  • mama als M er niet meer is dan ga ik hem heel erg missen want het was mijn vriend

waarom zeg je dat schatje?

  • ik weet het niet maar ik voel het in mijn hartje…

Toen we net thuis kwamen van die rit, met vele luchtballonnen in de prachtige avond lucht ging de telefoon en heeft hij mama zien huilen, daar is hij zo sereen mee omgegaan en heeft gezegd – mama iedereen gaat door, zijn hartje is gestopt – (ja, idd…)

Vanaf dat moment heb ik als autistische mama besloten om hem mee te nemen in alles waar we hem mee naartoe konden nemen.

Wat dan heel belangrijk is om heel realistisch te blijven, en echt alles op te noemen wat er kan gebeuren op dit moment. Ook emoties die erbij komen kijken en ook benoemen hoe iemand anders ‘ermee kan omgaan’.

Wat een vriend me wel aanraden is om hem ‘iets te laten mee geven, of nog te laten zien’. Zo had ik onze 5 jarige zoon gevraagd wat hij nog graag aan M zou laten zien, ook al wist hij dat M niet meer kon zien, onze zoon ging aan de slag met dat wij hij M nog nooit had laten zien – hij ving een sprinkhaan – zie mama zie je die mooi rood streepje – dat was al voldoende, ook al wist hij dat M heel stil ging liggen en niet meer bewoog.

Ik zei hem wel dat hij ten alle tijden mocht aangeven dat hij ‘er genoeg van had met afgesproken zinnen – mama ik ga nu naar buiten – of dat hij ten alle tijden bij mij op de schoot mocht kruipen als hij daar zin voor had.Dat hebben we ook afgesproken met de familie, en zo is het ook gebeurd. Bij de begroeting waren wij eerste en dus ook als eerste weg. Niemand die daar iets heeft over gezegd.

Zelfs de begrafenis ondernemer en de ceremonie meesters waren op de hoogte.

Ik ben in die perioden wel bewust geweest van zijn emoties en van zijn vragen, ja wij hebben zelf info op gezocht omdat hij moest weten waar de kist bleef en hoe de assen in de urne terecht zouden komen…

Maar dit is persoonlijk.

Dit is toch belangrijk om een goed rouwproces te kunnen starten – ook bij kinderen met een beperking! –

  • neem de tijd om fysiek afscheid te nemen – als dat niet kan in de realiteit, dan kan dat via een beeld zoals hij/zij de persoon ik kwestie op het laats heeft gekend/ gezien.
  • vertel wat jij als mama en papa voelt – je gevoelens wegstoppen is een open mapje creëren en laten openstaan –
  • ga na wat je kind allemaal beleefd – dit hoeft niet alleen in woorden te zijn, kan ook in tekeningen, of in zijn spel zichtbaar worden. Of zelf in de dromen naar boven komen.
  • maak tijd om naar je kind te luisteren – probeer de tijd niet altijd in te vullen met uw beleving en oordeel van het geheel, laat het kind zelf ‘op verhaal komen’.
  • sluit af met een ritueel dat jullie samen hebben bedacht – dit ritueel kan wel heel belangrijk worden voor heel het leven, want bij elk overlijden in het leven ga je even terug denken aan alle overlijdens die je al hebt mee gemaakt, van huisdier tot mens. Wanneer je dan een ritueel inlast dat vanuit jullie allemaal komt krijgt ‘dood gaan en sterven een soort houvast – en kan iemand met autisme het mapje sluiten –
  • blijf realistisch! – wat is ‘hij/zij is naar de sterretjes ‘ als je kind er geen ‘beeld bij kan vormen? Wat is ‘over de regenboogbrug ‘ ? als je kind er geen beeld bij kan vormen? Let op voor beeldspraak zo kan er nog steeds een verwarring ontstaan en blijven – de mapjes – openstaan.

En vooral!

Het leven gaat verder!

Onze zoon zei tegen mij als we terug reden van de dienst – mama en nu is het terug vakantie hé ! zo simpel zijn de dingen.

En zo is het leven ook.

Dat inplannen voor uw kind met autisme is dus ook belangrijk.

Wat is dus belangrijk?

  • geef zoveel als nodig de juiste informatie
  • betrek hem bij elke fase, als het niet in de praktijk kan dan wel in beeld
  • laat hem/zij iets meegeven wat van hem/zij is
  • zeg duidelijk welke stappen er volgen
  • vertel wat je voelt! en zeg dat andere het anders benaderen
  • communiceer naar de betrokken diensten hoe jij het gaat aanpakken – ik kan eerder weg gaan als, omdat… –
  • geef invulling aan het verhaal van je kinderen
  • installeer een ritueel
  • let op met beeld taal
  • het leven gaat verder

*noot – beeldtaal – wij gebruiken – hij is naar de sterretjes – maar hebben een boek over de planeten en een sterrenkaart in huis, we hebben ook een telescoop en als hij het vraagt dan kijken we naar de maan, de sterren en de planeten door de telescoop.

Dit is onze manier van leven, en dat is dus wel heel persoonlijk… – hij tekende ‘opa’ op Saturnus – ja dan weet je het natuurlijk, knipoog –

*ik heb het niet over foto’s, omdat wij hier geen enkele foto in huis hebben staan.

Dat is voor iedereen persoonlijk natuurlijk.*probeer niet te veel ‘uit boekjes’ te halen, omdat iedereen op zich zelf gaat afscheid nemen, een boekje is geen stilte tijd vulling, een boekje is aanwezig als het er vragen zijn maar is geen invulling van lege tijd…

voor mensen die dit lezen in moeilijke tijden – innige deelneming –

met liefde voor het leven geschreven – Ilma Rosewood.

Advertenties

18 reacties op ‘Wat vertel je over doodgaan? – Aan je kind met autisme –

  1. Mijn intuïtieve benadering is dat autisten de waarheid beter kennen dan ‘normale’ kinderen en dus kun je hen zeggen dat je naar een volgend leven gaat. Want dat de dood niet bestaat! Maar je verhuist naar een volgende fase van ontwikkeling. Beschouw – zeg ik intuïtief – een autistisch kind als een volwassene, want later zal een autistische persoonlijkheid alle volwassenen ruimschoots verslaan in wijsheid. Autisme is voor mij dus een verborgen bron van wijsheid.

    Liked by 1 persoon

  2. Soms een moeilijk onderwerp om dit uit te leggen.
    Omdat men niet weet hoe de gevoelens emoties innerlijk zijn. Dan mag je het nog zo liefdevol uitleggen dan kan je alsnog versteld staan van ongepaste emoties of zelfs boosheid.
    Boosheid die voortkomt uit onbegrip.

    Aum Shanthi

    Liked by 1 persoon

    1. Oh Thomas, dankjewel, ik volg mijn buikgevoel en als ik het niet weet dan ga ik in mijn vriendenkring opzoek naar info.

      Maar het is zo het is niet makkelijk om het onderwerp dood aan iemand met een beperking uit te leggen.
      Ik las in een boek dat het dan echt noodzakelijk is om niet in beeldspraak te gaan praten, maar wel in de taal waarmee je altijd met die mensen/kinderen praat.

      niet simpel hé, ja het hangt idd af van mens tot mens…
      de begrafenis ondernemer zei dat ze ‘dat ging mee nemen’ ja kijk, je hebt er wel een portie moed en zelfvertrouwen voor nodig dat wel…
      Vertel het door, misschien kunnen ze er dan wel iets mee doen Thomas, wie weet?!
      succes!

      Like

  3. Hier zou meer over geschreven mogen worden. Want vaak wordt dit over het hoofd gezien en als er dan iets voorvalt dan zijn de poppen aan het dansen.Dat bij sommige mensen zeker met een beperking een lange nasleep kan hebben. En waar je als ouder soms machteloos tegen staat.
    Het is al moeilijk om dit te bespreken met gewone kinderen en jongeren. Het is een onderwerp dat men liever uit de weg gaat, dan erover te praten.
    En zoals Suske schrijft vaak krijg je te horen dood is dood, er is totaal niets meer.

    Aum Shanthi

    Liked by 1 persoon

    1. Blijkbaar is het iets dat mensen wel bezig houd, het art is op mijn fb pagina al 100 keer gelezen, en dat is veel…

      maar eigenlijk hoe komt het dat we er niet meer over praten?
      in een mensen leven komen we dit onderwerp heel dikwijls tegen!

      we rouwen in ons leven heel wat af, heel wat, maar we staan er niet bij stil, heel spijtig ja idd.

      ik heb het van Suske gemist ik ga even doorlezen…

      ik ga er in mijn boek idd wel iets over schrijven, ja het is zo belangrijk hé!

      namasté shivatje, dankjewel! xxx

      Liked by 1 persoon

  4. Weet je Esther. Het blijft niet alleen bij mensen die ze moeten afgeven, maar ook dieren waar ze vaak aan gehecht zijn. En juist door hun niet te kunnen uiten of op een verkeerde manier dat ze het moeilijker hebben met het te verwerken.
    De dood is niet voor iedereen een normale zaak. Het is zoals geboren worden. Maar een geboorte zien ze en is bij hen, de dood iets is stil en daar is geen begrip voor. Ook niet als men zegt kijk naar de sterren en voel. En ooit komt men terug samen. Het is zo een zware materie. Ze gaan er dan over praten in de klas maar ook daar hebben ze vaak geen begrip voor, omdat ze het anders binnen krijgen en aanvoelen.

    Aum Shanthi

    Liked by 1 persoon

    1. oh je raakt me shivatje, ik veeg even een traantje weg…

      je raakt me omdat je net beschrijft wat ik al heel mijn leven aanvoel en meemaak….

      ik kan het misschien niet anders zeggen, maar we verarmen als we de geboorte en de dood niet kunnen – omarmen – , ja sorry dat is natuurlijk mijn mening en mijn ‘oordeel’ ik begrijp heel goed dat je dit schrijft.

      als ik heel eerlijk mag zijn, dan is het praten over de dood alleen oprecht als het uit ‘je hart komt’ want dan is de dood met liefde voor het leven omarmt .
      en dat voelen de kinderen met een beperking het beste ‘aan’ en daarmee kunnen ze meestal wel verder…

      zoals een geboorte ons kan verbinden kan de dood ons al helemaal verbinden, door er met elkaar over te praten!

      als ik terug kijk op mijn werk als coach, waren geboorte en dood meestal de onderliggende redenen waarom mensen zich niet goed voelen…

      en ja dan komt het ‘begrip’ naar boven – jij luistert ernaar – of – je bent de eerste aan wie ik het zeg maar ik mis… –

      en ja het anders binnen krijgen hé… hmmm is toch lastige materie, ik heb het daar moeilijker mee omdat het vanuit oordelen, veroordelen en uit de opvoeding komt.

      om je maar een voorbeeld te geven – onze zoon komt thuis van de school met passen, na een kerkdienst vanuit de school en zegt – zeg mama Jezus die hangt vast met nagels aan dat kruis, en die gaat daar niet van dood, hoe komt dat, en welke nagels zijn dat dan mama?! –
      – hij had niets anders opgenomen alleen dat beeld is blijven hangen! –
      ik heb jawel – met hem naar een ‘nagelwinkel gereden – en hem laten zien dat er zo een lange nagels niet bestonden, en dat hij dat niet letterlijk moest nemen – dat als het dan is gebeurd hij wel meteen is doodgegaan, en zo is begraven of verast…

      en toen was het beeld – het open mapje weg – afgesloten!
      maar wie doet dat nu? zei mijn man…

      oei ik ben aan het afdwalen, je raakt me en ik ben daar dankbaar voor, omdat ik voel dat het idd belangrijk is om hierover te schrijven…

      dankjewel shivatje, dankjewel xxx

      Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s